Seri tranh gần đây nhất của Thảo, mang tên Breeze on the River, đã đạt đến tầm cao tham vọng mới về tầm cỡ và nối dài việc thực hành với phương pháp trùng tả ấn (palimpsestic), phản chiếu mạnh mẽ quá trình thực hành đầy chủ đích và hệ thống. Lấy cảm hứng từ giao thoa tâm lý giữa chúng ta và thiên nhiên, và tác dụng xoa dịu của dòng nước lành hay luồng gió mát, các bức họa khơi gợi nên những hình ảnh, cảm thức, hay ký ức phiêu du, chỉ trở nên rõ nét và trật tự khi tâm trí đi vào khoảng lặng. Các bức tranh lưu giữ trạng thái chuyển dịch này, của xung năng bối rối đi tìm giải thoát, chiêm báo về điềm an tĩnh. Những sắc trắng xanh lặp lại trở thành những vùng không gian – cảm xúc thuần túy, khước từ việc hấp thụ hoàn toàn dù bản chất chúng vẫn là mảng màu. Điều này có được là nhờ cách Thảo chọn cạo bớt những lớp sơn bên trên tạo ra những “khung” nhỏ lẻ, qua đó làm hiển hiện những hình khối đầy bất ngờ ở lớp sơn dưới,
nổi bật lên những biểu tượng vẽ nguệch ngoạc. Những hình và khung ấy làm nhiễu việc chìm đắm vào tranh và làm đứt đoạn khoảng cách cố định giữa mặt toan và người xem, đòi hỏi họ phải chủ động tỉ mẩn dò xét như một thanh tra pháp y.
Các bức hoạ vì thế mở ra vô số điểm và tầm cỡ tương tác khác nhau: từ cách lên lớp màu và hình thông qua những “mảng địa chất” trên toan, cho tới cuộc tìm kiếm vượt lên khỏi lãnh thổ hội hoạ để đến với những điểm quy chiếu trong thế giới, tạo cảm hứng cho các mẫu tố và mảng màu trong tranh; tất cả tổng hòa nên bầu không khí chiêm nghiệm và mối tương quan sâu sắc giữa người xem và những tấm toan cỡ đại.
Trong suốt ba mươi năm “ăn nằm” với hội họa trừu tượng, Trần Văn Thảo tiếp tục đào xới trên vùng đất màu mỡ ấy, hòng tìm kiếm những nghịch lý và khả thể, như cách nói của Tạ Tỵ trong câu trích dẫn đầu bài: that opened this essay: “Sự rộng lớn của trường họa này không còn chịu ép mình trong khuôn khổ hữu hạn … mà nó thoát ra ngoài vô tận. Đứng trước một họa phẩm trừu tượng người thưởng ngoạn tự tìm kiếm mình, cũng như thân phận của mình đối diện với vô cùng, ở đấy, mặc cảm không còn chỗ tựa.”
– Tạ Tỵ, “Nỗi xao xuyến của hội họa trừu tượng,” (“The Upheaval of Abstract Painting”) Nghệ Thuật 65, October 16-23, 1965, p. 10.
Pamela N. Corey
Fulbright University Vietnam